1. Khái niệm vốn trong công ty cổ phần
Vốn của công ty cổ phần là toàn bộ giá trị tài sản mà doanh nghiệp huy động và sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Nguồn vốn này được hình thành từ hai nhóm chính: vốn chủ sở hữu và vốn vay.
Vốn chủ sở hữu bao gồm phần vốn góp của các cổ đông và lợi nhuận giữ lại trong quá trình hoạt động của công ty. Đây là nguồn vốn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, không phát sinh nghĩa vụ hoàn trả.
Vốn vay (vốn nợ) được hình thành từ các khoản vay ngân hàng, vay từ tổ chức hoặc cá nhân, hoặc thông qua phát hành trái phiếu. Đây là nguồn vốn mà doanh nghiệp có nghĩa vụ hoàn trả cả gốc và lãi theo cam kết.
2. Các hình thức huy động vốn của công ty cổ phần
(1) Góp vốn thành lập công ty
Khi thành lập công ty cổ phần, vốn điều lệ được hình thành từ phần vốn góp của các cổ đông. Các cổ đông chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp.
Theo quy định của Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông sáng lập phải đăng ký mua ít nhất 20% tổng số cổ phần phổ thông được quyền chào bán tại thời điểm đăng ký doanh nghiệp. Thời hạn để góp đủ vốn là 90 ngày kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Hình thức huy động vốn này giúp doanh nghiệp chủ động về tài chính và không phát sinh nghĩa vụ nợ với bên ngoài.
(2) Chào bán cổ phần (tăng vốn điều lệ)
Chào bán cổ phần là việc công ty phát hành thêm cổ phần nhằm tăng vốn điều lệ trong quá trình hoạt động.
Chào bán cổ phần có thể được thực hiện theo các hình thức sau:
Chào bán cho cổ đông hiện hữu là việc công ty phân bổ quyền mua cổ phần mới cho các cổ đông hiện tại theo tỷ lệ sở hữu của họ. Cổ đông có quyền ưu tiên mua và có thể chuyển nhượng quyền mua này cho người khác. Hình thức này thường được áp dụng để duy trì quyền kiểm soát trong nội bộ công ty.
Chào bán cổ phần riêng lẻ là việc công ty chào bán cổ phần cho dưới 100 nhà đầu tư, không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp, và không sử dụng phương tiện thông tin đại chúng. Đối với công ty không phải là công ty đại chúng, việc chào bán phải được thông báo với cơ quan đăng ký kinh doanh. Đây là hình thức phù hợp để huy động vốn nhanh từ các nhà đầu tư chiến lược.
Chào bán cổ phần ra công chúng được áp dụng đối với công ty đại chúng theo quy định của Luật Chứng khoán 2019. Doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện như có vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên, hoạt động kinh doanh năm liền trước có lãi và có phương án phát hành, sử dụng vốn được thông qua. Hình thức này giúp doanh nghiệp huy động nguồn vốn lớn, nâng cao tính minh bạch và gia tăng uy tín trên thị trường.
(3) Phát hành trái phiếu
Phát hành trái phiếu là hình thức huy động vốn thông qua công cụ nợ. Trái phiếu xác nhận nghĩa vụ của doanh nghiệp phải hoàn trả khoản tiền đã vay cho nhà đầu tư kèm theo lãi suất trong một thời hạn nhất định.
Các loại trái phiếu phổ biến bao gồm trái phiếu thường, trái phiếu chuyển đổi và trái phiếu kèm chứng quyền.
Người sở hữu trái phiếu là chủ nợ của doanh nghiệp, không có quyền tham gia quản trị công ty. Doanh nghiệp có nghĩa vụ thanh toán đầy đủ gốc và lãi đúng hạn. Việc phát hành trái phiếu không làm thay đổi cơ cấu sở hữu của doanh nghiệp.
Đối với trái phiếu chuyển đổi, nhà đầu tư có thể chuyển đổi khoản nợ thành cổ phần của công ty tại một thời điểm xác định trong tương lai, qua đó giúp doanh nghiệp linh hoạt trong việc chuyển đổi cấu trúc vốn.
(4) Vay vốn tín dụng ngân hàng
Tín dụng ngân hàng là nguồn vốn quan trọng đối với công ty cổ phần. Doanh nghiệp có thể tiếp cận các khoản vay ngắn hạn để bổ sung vốn lưu động hoặc vay trung và dài hạn để đầu tư dự án.
Để vay vốn, doanh nghiệp cần đáp ứng các điều kiện như có tình hình tài chính lành mạnh, có phương án sử dụng vốn khả thi và trong nhiều trường hợp cần có tài sản bảo đảm.
Hình thức này có ưu điểm là linh hoạt, có thể điều chỉnh thời hạn trả nợ hoặc tái cấu trúc khoản vay, đồng thời không làm thay đổi quyền sở hữu trong doanh nghiệp.
3. So sánh giữa cổ phần và trái phiếu
Người sở hữu cổ phần trở thành cổ đông của công ty và có quyền tham gia quản trị doanh nghiệp, trong khi người sở hữu trái phiếu là chủ nợ và không có quyền điều hành.
Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi vốn góp, còn trái chủ không chịu trách nhiệm về nghĩa vụ tài chính của công ty mà ngược lại, công ty có nghĩa vụ thanh toán cho họ.
Việc phát hành cổ phần làm tăng vốn điều lệ và có thể ảnh hưởng đến quyền kiểm soát doanh nghiệp. Ngược lại, phát hành trái phiếu làm tăng nghĩa vụ nợ nhưng không ảnh hưởng đến cơ cấu sở hữu.
Chi phí vốn từ cổ phần không cố định, phụ thuộc vào kết quả kinh doanh và chính sách cổ tức, trong khi chi phí vốn từ trái phiếu là lãi suất cố định theo cam kết.
4. Nghĩa vụ pháp lý quan trọng
Doanh nghiệp có trách nhiệm đăng ký thay đổi vốn điều lệ với cơ quan đăng ký kinh doanh trong thời hạn 10 ngày kể từ khi hoàn tất các hoạt động như tăng vốn, chào bán cổ phần hoặc chuyển đổi trái phiếu thành cổ phần.
Ngoài ra, doanh nghiệp phải tuân thủ đầy đủ các quy định của Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Chứng khoán 2019 và các nghị định liên quan đến phát hành trái phiếu doanh nghiệp.
5. Góc nhìn quản trị quan hệ nhà đầu tư (IR)
Từ góc độ quản trị quan hệ nhà đầu tư, mỗi hình thức huy động vốn đều có tác động khác nhau đến doanh nghiệp.
Huy động vốn bằng cổ phần ảnh hưởng trực tiếp đến quyền kiểm soát và định giá doanh nghiệp. Huy động vốn bằng nợ như trái phiếu hoặc vay ngân hàng ảnh hưởng đến dòng tiền và hệ số đòn bẩy tài chính. Trong khi đó, việc chào bán ra công chúng có tác động mạnh đến hình ảnh, mức độ minh bạch và khả năng tiếp cận nhà đầu tư.
Do đó, doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược cấu trúc vốn hợp lý nhằm tối ưu chi phí sử dụng vốn, kiểm soát rủi ro tài chính và nâng cao sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư trong dài hạn.
